Muros é unha vila señorial que enfeitiza a todo aquel
que a visita, pois o seu fermoso e coidado casco histórico
e o pintoresquismo das súas parroquias embargan ó
paseante, tanto pola súa estructura como
polas interesantes construccións artísticas e populares
que adornan a nosas rúas e prazas dunha forma plenamente
armónica. A proba da súa reputación como unha
das villas máis fermosas de Galicia está en que foi
declarada Conxunto Histórico-Artístico (Decreto do
29 de maio de 1970). Non seu texto é definida como «Vila
mariñeira que conserva os seus valores ambientais, típicos
e pintorescos, ó lado da severa grandeza monumental de góticos
palacios e templos como o da antiga Colexiata e o Santuario da Virgen
do Camiño». Esta designación está avalada
pola súa original estructura urbana plagada de rúas
estreitas e serpenteantes nas que destacan os seus acolledores soportais,
e por a gran cantidade de monumentos de interés arquitectónico
e arqueolóxico que posúe esta localidade mariñeira.
O paseo pola mesma podese
iniciar dende diferentes puntos. Se comezamos pola parte norte atopáremonos
coa apacible Praza do Concello tamén denominada Curro da
Praza, por haberse celebrado aquí a principios de século
multitudinarias corridas de touros, e con outras moitas rúas
que saen perpendiculares ó paseo marítimo. De aquí
e atravesando a antedita praza pódese chegar ata a rúa
Real, que conecta tamén coa coñecida rúa Axesta,
conformando as dúas a principal arteria interior do pobo.
Entre estas dúas vías e o paseo marítimo sitúanse
dúas das prazas máis singulares da vila: a praciña
de Santa Rosa ou praza do Cristo, antigamente denominada praza da
Leña, onde é protagonista do espacio un fermoso cruceiro
artísticamente labrado no ano 1789, e a Plaza da Pescadería
Vella, na actualidade convertida nun espacio de ocio onde se poden
tomar viños e tapas nos múltiples bodegóns
e tabernas que se dispoñen na mesma, ocupando os soportais
das vellas casas aquí emprazadas. Nesta praza chama a atención
a presencia dunha orixinal fonte de cantería que reproduce
a silueta dun reptil alado, e que foi construída non ano
1929 polo mellor canteiro da vila, D. Francisco Iglesias. Outra
praza de singular encanto, que se atopa case a medio camiño
entre a rúa Real e a rúa Axesta,é a Praza do
Mercado, antigamente coñecida como Praza Maior, que está
presidida por un monumental edificio de cantería e doble
escalinata dedicado a este fin.
Ademais da agradable sensación
que reporta o percorrido por estas prazas, o paseo polo interior
do pobo agocha toda unha serie de sorpresas como pode ser a visión
de tres das fontes máis antigas e atractivas de Muros: a
Fonte da Axesta (no tramo final da rúa deste nome), a Fonte
Vella (nun dos límites da rúa Real) e a Fonte do Carme
(non antiguo barrio do Carme), e restos estructurais medievais entre
os que destaca o Arco de Don Diego. Esta arquería, que se
pode contemplar desde a parte interior e desde a parte que da ó
mar, é unha mostra da exquisitez medieval que noutros tempos
caracterizou a Muros, e a súa denominación remite
ós coñecidos bispos medievais que foron orixinarios
deste lugar.
O percorrido por estas rúas
e prazas que conforman o casco histórico de Muros permitirá
tamén gozar coa presencia dos restos da antiga muralla e
de típicas construccións mariñeiras dedicadas
a vivenda. Estas están compostas por un baixo asoportalado
en arco apuntado de medio punto (que en ocasiós queda por
debaixo do nivel das rúas), onde antigamente se situaban
as pías para salgar o peixe, e un ou dous pisos onde resalta
a presencia de consistentes balcóns corridos con varandas
de ferro forxado, soportados por grandes canzorros de cantería.
No baixo das edificacións deste tipo que se localizan en
primeiro término fronte ó mar, e que están
equilibradamente engarzadas, antigamente era frecuente ver como
os homes arreglaban os aparellos de pesca que aquí se poñían
mentras que as mulleres salgaban e lavaban o peixe. Na actualidade
estes baixos fan a función de paseo cuberto. Todos estes
edificios vanse combinando ó longo das rúas deste
pobo con outras edificacións máis actuais onde o movemento
modernista deixou as súas pegadas, e con casas antigas ás
que se incorporaron galerías acristaladas, seguindo a moda
imperante de finais do século XIX. Pero unas e outras non
se poden desligar do carácter mariñeiro da vila e
da importancia que antigamente tivo o seu amplo e abrigado porto
que, impregnando do olor mariñeiro a brea e sal, é
un dos lugares que non debe deixar de ser visitado, pois ó
seu arredor organizouse e segue organizándose a vida desta
vila. Foi declarado porto de refuxio por lei no mes de maio de 1880
pola súa posición abrigada ó amparo dos montes
Costiña e Rebordiño, e na actualidade configúrase
como un dos lugares máis pintorescos do pobo e verdadeiro
centro da súa actividade, estando especialmente animado ó
final da xornada diaria cando chegan os barcos do mar e se procede
á descarga do peixe. Xunto ó porto, que conta con
un bo calado, comparten este espacio dous peiraos e unha excelente
e fermosísima dársena onde se resgardan as embarcacións
menores.
|
